Η πολιτική και στρατηγική σκέψη στην Κίνα

Του Νεόφυτου Ασπριάδη*

 Η μακρινή Κίνα αποτελούσε για πολλά χρόνια μία ουτοπική χώρα που έτρεφε τον σεβασμό των Ελλήνων κυρίως λόγω της αντίστοιχης μακράς ιστορικής της πορείας και σημασίας για τον Ασιατικό κόσμο. Σήμερα η Κίνα βρίσκεται ανάμεσα στις ανερχόμενες παγκόσμιες δυνάμεις ενώ έχει αρχίσει να επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την πολιτική των ΗΠΑ, ευρισκόμενη σε μία σχέση σύγκρουσης και συνεργασίας.

Η Κίνα προσπαθεί πλέον πιο ανοιχτά σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν της να αποκτήσει την θέση της περιφερειακής δύναμης στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού. Απέναντι σε αυτό το εγχείρημα βρίσκονται δυνάμεις της περιοχής όπως η Ινδία, η Ιαπωνία και φυσικά η Ρωσία.

Η Ινδία καταβάλλει αρκετές προσπάθειες να αναχαιτίσει την αυξανόμενη δύναμη της Κίνας και να την ανταγωνιστεί στον οικονομικό και στρατιωτικό τομέα. Παρομοίως, η Ιαπωνία η οποία όμως δεν έχει ούτε τις οικονομικές ούτε τις στρατιωτικές δυνατότητες του παρελθόντος, εκφράζει την ανησυχία της για την αυξανόμενη δύναμη της γείτονος και συμμαχεί συμμετέχοντας σε διάφορα στρατιωτικά προγράμματα με τις ΗΠΑ ώστε να ενισχύσει την αποτρεπτική της ισχύ.

Η Ρωσία από την άλλη αν και έχει υπάρξει κατά το παρελθόν παγκόσμια υπερδύναμη, είχε περισσότερη επιρροή στην Δύση παρά στην Ασία. Πλέον όμως οι δυνατότητες του παρελθόντος δεν είναι οι ίδιες με τις σημερινές. Η ισχύς της Ρωσίας έχει εξασθενίσει και δεν μπορεί να αντέξει ένα ευθύ ανταγωνισμό στην Ασιατική ήπειρο.

Γι’ αυτόν τον λόγο έχει προχωρήσει σε διαφόρων ειδών συνεργασίες είτε στον ενεργειακό είτε στον διπλωματικό και πιο πρόσφατα στον στρατιωτικό τομέα με την Κίνα ώστε τουλάχιστον να μπορέσει να διατηρήσει τη στρατηγική της δύναμη χωρίς να κινδυνέψει με ευθείες αντιπαραθέσεις.

Μέχρι τώρα, η πολιτική της Κίνας δεν είχε χαρακτηριστικά μεγάλης δύναμης και δεν είχε δείξει σημάδια ότι επιθυμούσε την απόκτηση της περιφερειακής ηγεμονίας. Ταυτόχρονα αρνούνταν κάθε είδους αναφορά στο ότι θα επιδίωκε κάποια στιγμή την ηγεμονία. Η στρατηγική αυτή ενισχύονταν από την άποψη την οποία ήθελε να περάσει σχετικά με την ειρηνική ανάπτυξη και συνεργασία με τα κράτη της δύσης.

Η τακτική αυτή δείχνει να αποδίδει μέχρι τώρα δεδομένου πως δεν υπάρχει κάποια απειλή από αντίπαλα κράτη με στόχο την εξισορρόπηση της Κίνας. Βέβαια ένα τέτοιο εγχείρημα θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολο για τις σημερινές παγκόσμιες δυνάμεις της περιοχής αλλά και των ΗΠΑ.

Η Κίνα αποτελεί μαζί με άλλες τέσσερις χώρες τις λεγόμενες BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική). Οι χώρες αυτές αποτελούν τις ανερχόμενες δυνάμεις που προς το παρόν περιορίζονται σε οικονομικό επίπεδο. Η Κίνα είναι η μόνη από αυτές, πέρα από την Ρωσία να προχωράει σε ανάπτυξη και του στρατιωτικού της δυναμικού με στόχο να καταστεί παγκόσμια ηγεμονική δύναμη.

Μέσα στον τελευταίο χρόνο έχει ξεκινήσει έναν άτυπο ανταγωνισμό ανάμεσα σε γειτονικά κράτη όπως το Βιετνάμ και τις Φιλιππίνες με στόχο τον έλεγχο υφάλων που περιέχουν πλουτοπαραγωγικούς πόρους. Είναι η πρώτη φορά που η Κίνα στοχεύει σε εδαφικές διεκδικήσεις με στόχο την απόκτηση πλεονεκτημάτων και την προσάρτηση περιοχών.

Η γενικότερη στρατηγική της μέχρι τώρα περιοριζόταν στην ήπια ισχύ δηλαδή την αύξηση της επιρροής της μέσα από μη στρατιωτικά και διπλωματικά μέσα. Επιχειρούσε να εδραιωθεί μέσα από τον πολιτισμό και την προβολή των ηθών της καθώς και μέσα από οικονομικές συνεργασίες.

Αυτή η τακτική αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής σκέψης της Ανατολικής αυτής χώρας και μέρος της ιστορικής πορείας της. Πιο συγκεκριμένα παρατηρώντας κανείς την πορεία της χώρας μπορεί να εξηγήσει την πολιτική σκέψη και στρατηγική που εφαρμόζει τα τελευταία χρόνια η Κίνα.

Ιστορικά, η Κίνα άνθιζε αυτόνομα είτε διαιρεμένη σε βασίλεια είτε ενωμένη από ενιαία διοίκηση. Δεν είχε ουσιαστικούς αντιπάλους και η πολιτική της αποσκοπούσε μόνο προς την οικονομική αυτάρκεια και ανάπτυξη. Μεταξύ του 1400 και 1433 πραγματοποίησε την πρώτη απόπειρα για ανακάλυψη νέων περιοχών, φτάνοντας μέχρι και το Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας. Ο στόλος της τότε ήταν αντίστοιχος της Ισπανικής Αρμάδας που δημιουργήθηκε χρόνια αργότερα. Ωστόσο, δεν προχώρησε σε εδαφικές διεκδικήσεις ούτε σε κατακτήσεις με φόρους υποτελείας. Η στρατηγική της περιορίστηκε περισσότερο στην επικράτηση μέσω της ήπιας ισχύος.

Στους κατακτητές η Κίνα επέβαλε τον τρόπο σκέψης της διατηρώντας με αυτόν τον τρόπο την πολιτική και οργανωτική της ακεραιότητα. Η κρατική δομή διατηρούνταν με αποτέλεσμα να αντιστρέφεται η κατάκτηση και να επιβάλλεται το κινέζικο συμφέρον μέσα από τους κατακτητές. Η ήπια ισχύς της Κίνας όχι μόνο ως πολιτισμικής δύναμης αλλά και κρατικής οντότητας επιβάλλονταν και τελικά επικρατούσε της σκληρής ισχύος. Αυτή η διαφορετική προσέγγιση απέχει κατά πολύ από την δυτική νοοτροπία και πρακτική τόσο των κατακτητών όσο και των υπόδουλων λαών. Αυτό οδηγεί στο γεγονός πως τα εδάφη μπορεί να ήταν υπό κατοχή αλλά το κράτος υπάρχει. Αυτό εξηγεί και την πολιτική και πολιτισμική συνοχή στην κουλτούρα της Κίνας.

Γενικότερα, η Κινεζική κοσμοθεωρητική προσέγγιση διέφερε κατά πολύ από την δυτική. Μόνο κάτω από την δυτική διείσδυση και πίεση κατά τον 19ο αιώνα η Κίνα αναπτύσσει κάτι αντίστοιχο με Υπουργείο Εξωτερικών για την διαχείριση της διπλωματίας ως ανεξάρτητης λειτουργίας της Κυβέρνησης. Ποτέ μέχρι τότε δεν είχε εμπλακεί σε σταθερή επαφή με άλλη χώρα στη βάση της ισότητας. Αυτό συνέβη εξαιτίας του γεγονότος πως δεν υπήρξε κάποια κοινωνία που να είναι συγκρίσιμη σε πολιτισμό ή μέγεθος.

Η βάση της στρατηγικής σκέψης της Κίνας έχει τις ρίζες της στη ρεαλιστική προσέγγιση ωστόσο διαφέρει αρκετά με την δυτική αντίληψη. Η ιστορία της Κίνας δίδαξε στους ηγέτες της ότι δεν έχουν όλα τα προβλήματα κάποια λύση ενώ η πολύ ενασχόληση με αυτά θα μπορούσαν να χαλάσουν την αρμονία του Σύμπαντος.

Στόχος τους ήταν η επίτευξη της αρμονίας κατά μια έννοια της ισορροπίας σύμφωνα με την δυτική αντίληψη. Παρόλα αυτά όμως, η μεθοδολογία για την επίτευξή της ήταν αρκετά διαφορετική. Η δυτική αντίληψη, όπως αναφέρει ο Κίσινγκερ, είναι πιο κοντά στην φιλοσοφία του σκάκι, που αποτελεί ένα παιχνίδι απόλυτης κυριαρχίας και μηδενικού αθροίσματος. Αντίθετα, η Κίνα είναι πιο κοντά στην φιλοσοφία του παιχνιδιού «wei –qui». Ο σκοπός του παιχνιδιού είναι η απόκτηση σχετικού πλεονεκτήματος. Το παιχνίδι αυτό παράγει στρατηγική ευελιξία έναντι του σκάκι που παράγει την μονόπλευρη σκέψη.

Η συγκεκριμένη τακτική δείχνει την πολιτική ιδιοσυγκρασία της Κίνας και την πολιτική που ακολουθείται μέχρι σήμερα. Η Κίνα δεν εμπίπτει πλήρως στις αρχές του ρεαλισμού αλλά έχει μια ιδιαίτερη πολιτική αντίληψη για το διεθνές περιβάλλον και την θέση της σε αυτό. Η παγκοσμιοποίηση και η πτώση της ΕΣΣΔ ανέδειξε την Κίνα ως μια περιφερειακή δύναμη και διεθνή παίκτη και αντίπαλό για τις ΗΠΑ. Η πολιτική της ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν δείχνει σημάδια συμπεριφορά μεγάλης δύναμης που επιζητεί την κυριαρχία στο διεθνές σύστημα. Δεν θα την ενέτασσε κανείς εύκολα στις μεταρρυθμιστικές δυνάμεις (reformative powers), δηλαδή τις δυνάμεις που επιχειρούν την ανατροπή της ισορροπίας ισχύος (status quo). Τον κατά τον τελευταίο χρόνο, η Κίνα επιδίωξε να διεκδικήσει εδάφη και να κάνει χρήση της δύναμης της σε περιφερειακό επίπεδο.

Κατά συνέπεια, η πολιτική της θα πρέπει να μελετηθεί υπό ένα διαφορετικό πρίσμα θεωρίας βασισμένο στην ιστορία της και την ιστορική συμπεριφορά της. Αυτό θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της πολιτικής της σκέψης και στην αντιμετώπισή της σε περίπτωση που χρειαστεί.

Τα παραδείγματα λοιπόν που θα μπορούσαμε να αντλήσουμε από την πολιτική και στρατηγική σκέψη της Κίνας ειδικά τώρα την περίοδο της οικονομικής κρίσης της Ευρώπης είναι ποικίλα και θα μπορούσαν να εξαλείψουν την συγκρουσιακή λογική του μηδενικού αθροίσματος και να επιφέρουν την συνεργατική λογική η οποία θα μπορούσε να ενώσει την Ευρωπαϊκή Ένωση και να την επαναφέρει στο προσκήνιο ως παγκόσμια δύναμη. Το παράδειγμα της Κίνας μας δείχνει πως υπάρχουν κι άλλοι τρόποι ώστε να αποκτήσεις αυτό που θέλεις.

Πρώτη Δημοσίευση: Ελευθερία Σερρών

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s