Βατερλώ: Γιατί θα πρέπει να θυμόμαστε αυτή τη μάχη

του Ασπριάδη Νεόφυτου

200 Χρόνια έκλεισαν την περασμένη Πέμπτη από τη μάχη του Βατερλώ. Η μάχη αυτή αποτέλεσε το τέλος της Ναπολεόντειας περιόδου αλλά και την αρχή μιας σειράς αλλαγών στην Ευρωπαϊκή ήπειρο. Από τότε, διάφοροι μύθοι και αλήθειες καλύπτουν την αινιγματική προσωπικότητα του Ναπολέοντα, ενώ υπάρχει και μία μεγάλη αμφισβήτηση για το κατά πόσο ταιριάζει η προσωνυμία «Μέγας» στον αυτοκράτορα της Γαλλίας.

Η μάχη του Βατερλώ έχει καταστεί παροιμιώδης και έχει γίνει συνώνυμο μεγάλης καταστροφής ή ήττας. Η αρνητική σημασία της λέξης όμως έρχεται σε αντίθεση με τη «θετική» έκβαση της μάχης, δεδομένου ότι αντιμετωπίστηκε μία σημαντική απειλή της Ευρωπαϊκής Ειρήνης. Επομένως προκύπτουν ορισμένα ερωτήματα: Ποια είναι η πραγματική σημασία της μάχης και γιατί έχει επικρατήσει να βλέπουμε το Βατερλώ από τη σκοπιά των Γάλλων; Ο Ναπολέων τελικά ήταν «μέγας» ή απλώς ένας ακόμη σφαγέας που αιματοκύλησε την Ευρώπη; Και τέλος τι θα γινόταν αν ο Ναπολέων νικούσε στη μάχη αυτή;

Η μάχη του Βατερλώ έβαλε ένα τέλος στους φόβους των αντιπάλων της Γαλλίας για τη διεκδίκηση των χαμένων εδαφών και την απειλή ισχύος προς τις λοιπές ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες. Όμως η μάχη αυτή ήταν σημαντική και για έναν ακόμη λόγο. Οι συντηρητικές δυνάμεις της Ευρώπης θέλανε να βάλουν ένα τέλος στις επαναστατικές ιδέες και κινήματα που είχαν ξεκινήσει το 1789 με τη Γαλλική Επανάσταση. Με την επαναφορά και εδραίωση της δυναστείας των Βουρβόνων το κεφάλαιο αυτό πίστευαν ότι θα έκλεινε μια για πάντα.

Έτσι, η μάχη του Βατερλώ έθετε ένα τέλος σε μία ταραγμένη περίοδο της γαλλικής ιστορίας. Όμως, η σημασία της δεν τελειώνει εκεί. Η μάχη του Βατερλώ επί της ουσίας ήταν η αρχή του τέλους των συντηρητικών και απολυταρχικών καθεστώτων της Ευρώπης. Η καταδίκη της Ιεράς Συμμαχίας των επαναστάσεων και σκληρή στάση του Μέττερνιχ απέναντι σε κάθε είδους φιλελεύθερου αγώνα δεν στάθηκαν ικανά να σταματήσουν τις αλλαγές που ήρθαν στην Ευρώπη τα επόμενα χρόνια.

Η Γαλλική Επανάσταση αλλά και το έπος του Ναπολέοντα υπήρξαν έμπνευση για πολλούς λαούς της Ευρώπης να διεκδικήσουν την ελευθερία τους ή προνόμια από τους άρχοντές τους. Πρώτη υπήρξε η Ελλάδα, η οποία λίγα χρόνια αργότερα το 1821 επαναστάτησε κατά του τουρκικού ζυγού. Πολλοί ηγέτες της Επανάστασης αλλά και αρκετοί απλοί άνθρωποι είχαν εμπνευστεί από την εποποιία του Ναπολέοντα και χωρίς να τον έχουν γνωρίσει ούτε ως υποτελείς του. Ο Ναπολέων είχε γίνει μύθος και στην επαναστατημένη Ελλάδα.

Σιγά σιγά ακολούθησαν κι άλλοι λαοί την οδό προς την φιλελευθεροποίηση και την ενοποίηση. Τα δόγματα της Ιεράς Συμμαχίας και του Μέττερνιχ δεν μπόρεσαν να σταθούν εμπόδιο. Η ήττα της Γαλλίας στο Βατερλώ αποτέλεσε έναυσμα για πολλούς άλλους λαούς να ακολουθήσουν τις φιλελεύθερες ιδέες. Αυτός είναι ίσως και ο λόγος για τον οποίο στη συλλογική μνήμη το Βατερλώ περιγράφεται ως ήττα των Γάλλων και όχι ως νίκη των Συμμάχων.

Από την άλλη πλευρά όμως, δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν πως ο Ναπολέων ήταν απλώς ένας σφαγέας, του οποίου η σταδιοδρομία τελείωσε στις 18 Ιουνίου του 1815. Έχουν άραγε δίκαιο; Ο Ναπολέων υπήρξε αναμφισβήτητα μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές ιδιοφυίες της εποχής του. Αλλά δεν περιορίστηκε μόνο σε αυτό. «Η αριστοκρατική πορεία της οικογένειάς μου ξεκινάει από μένα» συνήθιζε να λέει στους ευγενείς που θεωρούσαν πως δεν έχει βασιλικό αίμα, ώστε να στεφθεί αυτοκράτορας της Γαλλίας.

Ο Ναπολέοντας, ως αυτοκράτορας δεν επέστρεψε την χώρα στην προ – γαλλικής επανάστασης απολυταρχική κατάσταση. Μαζί με τις στρατιωτικές νίκες είχε το χρόνο να προωθήσει μία σειρά από εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που έβαλαν τα θεμέλια του σύγχρονου γαλλικού κράτους αλλά αποτέλεσαν ριζοσπαστικές αλλαγές για την εποχή. Ειδικότερα, ο Ναπολεόντειος Κώδικας αποτέλεσε ένα απλό και κατανοητό νομικό κείμενο διατάξεις του οποίου συναντούμε μέχρι και σήμερα στο γαλλικό δίκαιο. Επίσης, οργάνωσε το εκπαιδευτικό σύστημα με βάση τα Λύκεια και τα Γυμνάσια και ίδρυσε την Σορβόννη, ρυθμίσεις οι οποίες εδραίωσαν την Γαλλία στην κορυφή του Ευρωπαϊκού εκπαιδευτικού συστήματος.

Ταυτόχρονα, ενοποίησε και τη διοικητική λειτουργία του κράτους με βάση τα τμήματα και τις νομαρχίες. Ξεκίνησε και το Συμβούλιο του Κράτους, που ακόμη και σήμερα επιτηρεί το δίκαιο της Γαλλίας και το Ελεγκτικό Συνέδριο που επιτηρεί το δημόσιο. Οργάνωσε την Τράπεζα της Γαλλίας ενώ επί της ηγεσίας του ανακαινίστηκαν σημαντικά αρχιτεκτονήματα στο Παρίσι.

Η επιστροφή του Ναπολέοντα από την πρώτη εξορία έγινε εντελώς αναίμακτα και με μεγάλο ενθουσιασμό. Στον σχεδόν έναν χρόνο που έλλειπε οι Βουρβόνοι είχαν καταλύσει όλες τις μεταρρυθμίσεις και φερόταν με μεγάλη αλαζονεία και καταπίεση στον γαλλικό λαό. Έτσι οι φρουρές που στάλθηκαν να αιχμαλωτίσουν τον Ναπολέοντα, τον ακολούθησαν στο Παρίσι.

Αμέσως μετά την ανακατάληψη της εξουσίας ο Ναπολέοντας έκανε γνωστό μέσα από διπλωματικές πηγές στους Συμμάχους πως δεν επιθυμεί να προχωρήσει σε οποιαδήποτε άλλη σύγκρουση μαζί τους είτε για ανακατάληψη χαμένων εδαφών είτε για νέες εκστρατείες. Σκοπός του ήταν η ανασυγκρότηση του κράτους και η ειρηνική διοίκησή του.

Στους δώδεκα μήνες που μεσολάβησαν μέχρι την μάχη του Βατερλώ, ο Ναπολέοντας όντως ασχολήθηκε με την εσωτερική ανασυγκρότηση ενώ ταυτόχρονα ετοιμαζόταν και για τον πόλεμο που του είχαν κηρύξει οι Σύμμαχοι. Επαναλειτούργησε όλα αυτά τα οποία είχαν κλείσει οι Βουρβόνοι όπως το Λούβρο, το Πανεπιστήμιο της Γαλλίας, το Εθνικό Ωδείο κ.α.

Οι Σύμμαχοι δεν είχαν δεχτεί τις διαβεβαιώσεις του Ναπολέοντα καθώς θεωρούσαν πως μόνο όταν θα έβγαινε ο ίδιος από την μέση θα επερχόταν η παλιά ισορροπία στην ήπειρο. Από την άλλη δεν ήθελαν σε καμία περίπτωση την διάδοση των ιδεών που εκπροσωπούσε ο Ναπολέοντας: Αξιοκρατία, ισότητα απέναντι στο νόμο και Αντι- Φεουδαρχία και ανεξιθρησκεία.

Στόχος του Ναπολέοντα σε όλες του τις εκστρατείες ήταν η διάδοση αυτών των ιδεών στους λαούς της Ευρώπης. Οι αρχές της Γαλλικής Επανάστασης ή τουλάχιστον αυτές που εξέφραζαν περισσότερο τον ίδιο ήθελε να μεταδοθούν κατά το πέρασμά του σε όλη την ήπειρο. Όλα αυτά όμως δεν στάθηκαν ικανά να οδηγήσουν τον ήδη κουρασμένο από τις μακροχρόνιες μάχες γαλλικό στρατό να νικήσει στην πιο σημαντική μάχη στην καριέρα του αυτοκράτορά τους.

Η μάχη του Βατερλώ έθεσε ένα τέλος σε όλα τα «αν» αλλά αποτέλεσε και μία αρχή για μία εποχή επαναστάσεων και εθνικών απελευθερώσεων. Αποτέλεσε την πηγή για τη διάδοση των φιλελεύθερων ιδεών και του διαφωτισμού στην Ευρώπη, η οποία δεν θα ήταν πια η ίδια. Ο Ναπολέοντας πιθανότατα τα επόμενα θεωρητικά 6 χρόνια ζωής που του απέμειναν μπορεί να έφερνε ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις οι οποίες να άλλαζαν ακόμη και την όψη του σημερινού κράτους αλλά και της Ευρώπης.

Ο Ναπολέοντας όντως αξίζει τον τίτλο του «Μέγα» γιατί δεν ήταν απλώς ένας ικανότατος στρατηγός ο οποίος διέπρεπε στη μάχη. Ήταν ένας διορατικός ηγέτης ο οποίος άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στη γαλλική κοινωνία και εδραίωσε τις ιδέες του στην συντηρητική και απολυταρχική Ευρώπη. Αποτέλεσε επίσης έμπνευση για πολλούς καταπιεσμένους λαούς συμπεριλαμβανομένου και της Ελλάδας, οι οποίοι επιχείρησαν να σπάσουν τα δεσμά τους.

Αν οι Ρουσσώ, Μοντεσκιέ, Βολταίρος και λοιποί ήταν οι εμπνευστές των ιδεών του διαφωτισμού τότε σίγουρα η εποποιία του Ναπολέοντα ήταν αυτή που τις μετέφερε σε ολόκληρη την Ευρώπη και τις διέδωσε ακόμα και μέσα από την εικόνα που παρουσίαζε τη Γαλλία. Η μάχη αυτή εγκαινίασε μία περίοδο που παρά τα σκληρά μέτρα που είχε λάβει η Ιερά Συμμαχία και οι οπαδοί του απολυταρχισμού οι λαοί θα ήταν αυτοί που θα είχαν τον πρώτο λόγο στις αλλαγές που ερχόταν.

Ο Ναπολέοντας άξιζε που έχασε το Βατερλώ. Οι τακτικές που ακολούθησε στην μάχη και τα λάθη που έκανε ήταν οι κύριες αιτίες που τον οδήγησαν στην ήττα. Το κυριότερο όμως συμπέρασμα είναι πως αυτή τη μάχη αξίζει να τη θυμόμαστε τόσο για αυτά που την προκάλεσαν όσο και για αυτά που ακολούθησαν.

Πρώτη Δημοσίευση: Ελευθερία Σερρών

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s